نویسنده: غلامرضا دشتی منش
مدرس و پژوهشگر حوزه اکوسیستم کارآفرینی و اخلاق کسب و کار
ایمیل نویسنده: Dashtimanesh.gholamreza@gmail.com

کنش‌گری اجتماعی در قالب موسسات خیریه جز با همکاری نیروهای داوطلب میسر نمی‌شود، به این دلیل که هزینه‌های سرسام‌آور جذب نیروهای متخصص، بخش زیادی از بودجه موسسات خیریه را به خود اختصاص می‌دهد و هزینه‌کرد منابع مالی به منظور اجرای ماموریت اصلی موسسات خیریه را غیرممکن خواهد نمود و بنابراین راهی جز شناسایی، جذب و به‌کارگیری نیروهای داوطلب وجود ندارد. از سوی دیگر، ظرفیت خلاقیت و ارائه ایده‌های نو برای مقابله با آسیب‌های اجتماعی نزد موسسات خیریه، محدود به شبکه‌ای خواهد بود که موسسات در آن به فعالیت مشغول هستند و برای افزایش این ظرفیت و جذب ایده‌های نوآورانه در مواجهه با مشکلات، جذب نیروهای داوطلب می‌تواند به‌مثابه یک راهکار خوب عمل کند.

این دو نهاد[۱] یعنی موسسات خیریه و نیروهای داوطلب نسبت به هم متفاوت عمل می‌کنند. به طور خلاصه، تفاوت موسسات خیریه و نیروهای داوطلب را می­توان در موارد زیر برشمرد:

به جز این موارد، تفاوت‌های بیشماری را می‌توان برشمرد، اما نکته اساسی آن است که وجود این تفاوت‌ها باعث می‌شود تا ساختاری مشخص به منظور تعامل این دو نهاد متفاوت پدید آید که به دلیل غیررسمی بودن نهاد داوطلبان، این ساختار نمی‌تواند جنبه رسمی پیدا کند و باید در چارچوبی غیررسمی، این ساختار پیاده و عملیاتی شود. به همین منظور اصول اخلاقی که به عنوان نهادی غیررسمی به حساب می‌آیند معرفی می‌شود. در واقع هم موسسات خیریه برای ادامه حیات خویش بایستی از اصولی اخلاقی و فرهنگ سازمانی کارآمد برخوردار باشند و هم برای نیروهای داوطلب، ضرورت دارد تا در راستای ایجاد امکان فعالیت، پایبند به گزاره‌های اخلاقی باشند.

اما هر یک از طرفین به چه گزاره‌هایی از جنس اخلاق، بایستی پایبند باشند؟ عمل به کدام‌یک از اصول اخلاقی می‌تواند ضامن ادامه همکاری موسسات خیریه و نیروهای داوطلب باشد؟ پاسخ به این سوالات زمانی اهمیت می‌یابد که مطلع می‌شویم، به لحاظ تجربی، در بسیاری از اوقات همکاری موسسات خیریه و نیروهای داوطلب به دلیل عدم ایجاد مفاهمه بین طرفین و ناراحتی ایشان از یکدیگر با مانع روبرو شده و متوقف می‌گردد. چه بسا خواننده این متن نیز خاطراتی از این قبیل مشکلات در یاد داشته باشد. به هر روی ضرورت دارد تا مواردی را -به اجمال- پیرامون اصول اخلاقی که هر یک از موسسات خیریه و نیروهای داوطلب بایستی به آن پایبند باشند، اشاره نمود. پیش از بیان این اصول، بایستی تاکید شود که اگرچه هر دسته از گزاره‌های اخلاقی که در ادامه اشاره شده است، صرفا برای همان طرف خاص الزام اخلاقی خواهد داشت و هیچگونه حقی برای طرف مقابل ایجاد نمی‌کند، اما عدم پایبندی به این موارد، باعث امتناع ادامه همکاری خواهد شد.

اصول اخلاقی موسسات خیریه در تعامل با نیروهای داوطلب

موسسات خیریه در مواجهه با نیروهای داوطلب، علاوه بر رعایت همه دستورالعمل‌ها و آیین‌نامه‌های داخلی خود و قوانین موضوعه کشور، بایستی از چارچوب اخلاقی روشن وکارآمدی نیز برخوردار باشند. این اصول اخلاقی می‌تواند موارد بیشماری را شامل شود که به اقتضای شرایط فعلی ایران و موسسات خیریه فعال، به چند مورد اساسی از آنها اشاره شده است و امید است که شرح و تبیین آنها در صورت نیاز در آینده در سایت الفبای فردا منتشر گردد. از جمله این اصول اخلاقی عبارتند از:

اصول اخلاقی نیروهای داوطلب در تعامل با موسسات خیریه

از سوی دیگر، نیروهای داوطلب نیز از نظر اخلاقی موظف هستند که حداقل به پاره‌ای از گزاره‌های اخلاقی پایبندی نشان داده و در تعامل خود با موسسات خیریه، این اصول را رعایت کنند. همان‌طور که پیشتر اشاره گردید، عدم پایبندی به این اصول، امکان همکاری را از دو طرف گرفته و جامعه را از کنش خیر و کارآمد محروم خواهد نمود. پاره‌ای از این اصول اخلاقی که همچون مورد قبلی نیاز به ارائه استدلال و شرح و تفصیل داشته و در آینده در سایت الفبای فردا منتشر خواهد شد، عبارتند از:

بی‌تردید اگر موسسات خیریه و نیروهای داوطلب، به این موارد حداقلی پایبند نباشند، ایجاد تفاهم و ساختار عملیاتی مشترک مشکل و دور از دسترس خواهد شد و در این صورت، بزرگترین آسیب متوجه جهان و جامعه خواهد بود؛ جهان و جامعه‌ای که دچار نابرابری و بی‌عدالتی است و بیش از هر زمان دیگری، نیاز به کنش‌خیر و کارآمد و نقش‌آفرینی مصلحان، کنش‌گران و کارآفرینان اجتماعی دارد تا در قالب ساختار منسجم و نهادمند موسسات خیریه و مردم‌نهاد یا کسب‌و‌کارهای اجتماعی و … به مقابله با نابرابری‌ها بپردازند. اتکای به امر اخلاقی است که می‌تواند همه نیروهای فعال در مقابله با نابرابری را در نار هم به صورت منسجم نگاه دارد و تحقق اهداف انسانی و توسعه پایدار جوامع را ممکن و آسان کند.


[۱] نهاد در معنای نهادگرایانه آن و از منظر مرحوم داگلاس نورث مد نظر می‌باشد.

https://alefbayefarda.ir/?p=3599

مطالب مرتبط

چهار دسته کتابی که هر انسانی باید بخواند

این یادداشت پیاده سازی سخنرانی‌ای از مصطفی ملکیان در پایان  یکی از کارگاه‌های باغ بیدار است. عرض سلام و ادب […]

ساحت و جنبه آموزشی آثار و اندیشه‌های عطار نیشابوری

الف. مهاجر عطار، همچون بسیاری از متفکران و اندیشمندان کهن در آثار خود بر رشد و تربیت انسان تاکید دارد. […]

نقطه‌ای که از نقطه بودن خود خسته شده بود

معرفی کتاب نقطه می‌خواست فرار کند نویسنده: سمیه محمدخانی همۀ ما در روزگاران کودکی و نوجوانی به چیستی خود فکر […]